بەردەوامی خەباتی ژنان دژی توندوتیژی و پێکهاتەکانی ستەم!
٢٥ی تشرینی دووەم، ڕۆژی جیهانی نەهێشتنی توندوتیژی دژی ژنان، یادەوەریەکە کە توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزی ڕووداوێکی تاکەکەسی یان بەڕێکەوت نییە، بەڵکو پێکهاتەیەکی ڕەگ و ڕیشەی قووڵە لە سیستەمەکانی دەسەڵات و هەژموون و نایەکسانیدا. لە ئێران و کوردستان لە ژێر سایەی کۆماری ئیسلامیدا، ئەم توندوتیژییە زیاتر لە یاسا، ئایین، سیاسەت و گوتاری فەرمی حکومەتدا بەرهەم دەهێنرێتەوە. هەروەها تێکەڵبوونی فۆرمەکانی ستەمکاری جیاواز بەو واتایەی کە ئەزموونی ژنان لەم سنوورانەدا وەک یەک نین. لە ناوچەکانی وەک کوردستاندا زۆرجار توندوتیژی فرە چینە و چڕتر دەبێتەوە: توندوتیژی کە لە ڕەگەزی ژنان دەست پێدەکات و لەگەڵ ستەمی نەتەوەیی و چینایەتی و ئەمنیدا هاوبەش بووە. لەم یەکتربڕینەی ستەمەکاندا، ژنان ڕووبەڕووی فشار دەبنەوە کە نەک هەر ئازادی و جەستەی خۆی دەکاتە ئامانج، بەڵکو ناسنامە و زمان و مافی ژیانی یەکسانیشیان سنووردار دەکات.
توندوتیژی دژ بە ژنان لە ئێران، وەک لە ناوچەکانی دیکەی جیهان، تەنیا دەرئەنجامی چەند یاسایەکی نایەکسان یان نەریتی بەسەرچوو نییە، بەڵکو دەرئەنجامی لۆژیکیی پێکهاتەیەکە لەسەر بنەمای هەژموونی پیاوسالاری، خاوەندارێتی لە جەستەی ژنان و کۆنترۆڵی سیاسی و ئابووری لەلایەن چینی خوارەوە. لەناو ئەم پێکهاتەدا توندوتیژی ڕەگەزی ئامرازێکە بۆ پاراستنی نەزمی باڵادەست؛ فەرمانێک کە هەم سەرمایەداری بەرهەم دەهێنێتەوە، هەم ناوەندگەرایی بەهێز دەکات و هەم دەسەڵاتی پیاو دەچەسپێنێت. تێکەڵکردنی ئەم میکانیزمە لەگەڵ ئەمنیەتیکردنی ژینگەی کۆمەڵایەتی و مێژوویەکی دوورودرێژی سەرکوتی سیاسی فشارەکان لەسەر ژنان چەند هێندە دەکات.
ئەو ژنانەی لە پێشەنگی ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانەی ژینا ڕاوەستابوون، تەنیا بۆ هەڵوەشاندنەوەی حیجابی ناچاری یان مافی هەڵبژاردنی جلوبەرگیان خەباتیان نەدەکرد؛ ئەوان دژی تەواوی ئەو پێکهاتەیە ڕاپەڕین کە توندوتیژی بە یاسایی و دامەزراوەیی و شەرعیەت پێدەدات. پێکهاتەیەک کە جەستەی مێینە دەکاتە سەنگەری سەرەکی شەڕی ئایدیۆلۆژی و نەزمی باڵادەستی خۆی بەسەر کۆمەڵگادا دەسەپێنێت بە بەدامەزراوەییکردنی جۆرەها توندوتیژی – لە هاوسەرگیریی منداڵان و هاوسەرگیریی زۆرەملێ تا میکانیزمەکانی ئابووری کە ژنانی کرێکار و ژنانی کۆڵبەر و ژنی ماڵەوە لە بازنەی هەژاری و بێدەسەڵاتیدا دەهێڵنەوە. لە کوردستاندا ژنان بە تایبەتی وەک پێشەنگەکانی ئەم بزووتنەوەیە ناسێنراون، چونکە ساڵانێکە لە ئاوێتەیەک لە چەوساندنەوەی ڕەگەزی و چینایەتی و نەتەوەیی دەژین و بەرەنگاری دەبنەوە. بەرخۆدانی ڕۆژانە، ڕێکخستنی ناوخۆیی، بەشداریکردن لە مانگرتن و ناڕەزایەتییەکان و پێشخستنی گوتارێکی ڕزگاریخوازانە، هەموویان نیشانیان داوە کە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی بەبێ ڕوانگەیەکی ڕادیکاڵ و بەبێ تێگەیشتن لە چەوسانەوەی یەکتربڕ، شەڕێکی ناتەواو و بێکاریگەر دەبێت.
لە هەمان کاتدا خەباتی ژنان لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا نیشانی داوە کە خۆڕاگری بێ ئەنجام نامێنێتەوە. هەر هەنگاوێکی بچووک لەسەر شەقام، هەر دەنگێک کە لە دژی جیاکاری بەرز دەکرایەوە، هەر ناڕەزایەتییەکی بەکۆمەڵ و هەر کارێکی ڕۆژانە لە ماڵ و شوێنی کاردا، نەزمی پیاوسالاری پاشەکشەی کردووە. گۆڕانکارییە قووڵەکانی کولتووری، زیادبوونی هۆشیاری گشتی، ئاڵنگاری تابۆی مێژوویی و ئایینی و سەرهەڵدانی نەوەیەک کە بەرگەی ژنکوژی ناگرێت، هەموو ئەمانە نیشانەی ئەوەن کە بەرخۆدانی ژنان نەک هەر بەرگریکارانە بووە، بەڵکو پێشکەوتنخوازانە و گۆڕانکارییەکانیش بووە. ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانەی ژینا و بزووتنەوەی “ژن، ژیان، ئازادی” پشتڕاستکردنەوەی ئەو ڕاستییە بوون کە ژنان توانیویانە گوتاری باڵادەست بگۆڕن و داهاتوویەکی نوێ لە خەیاڵی بەکۆمەڵدا بچێنن؛ داهاتوویەک کە چیتر ناتوانرێت پێچەوانە بکرێتەوە.
لەم ڕۆژەدا دووپاتی دەکەینەوە کە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان دەبێت لە ئاستی ڕەمزی تێپەڕێت و ببێتە خەباتێکی ڕادیکاڵ و وێرانکەر و ڕزگاریخوازانە؛ خەباتێک کە پێداگری لەسەر دەستبەسەرداگرتنی جەستەی ژنان و هەڵوەشاندنەوەی یاساکانی ئایینی و پیاوسالاری و بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی یەکسان و ئازاد هاودەنگی دەکات. ئەزموونی جیهانی خەباتی ژنان دەریخستووە کە ئەوان بزوێنەری سەرەکی گۆڕانکاری بنەڕەتین و بزووتنەوە ڕادیکاڵەکانی دیکەش دەبێ دەنگی خۆیان بخەنە ناوەندی خەبات.
٢٥ی تشرینی دووەم تەنها ڕۆژێک نییە؛ بیرهێنانەوەی پابەندبوونێکی بەکۆمەڵە بۆ بنیاتنانی جیهانێک کە هیچ جۆرە توندوتیژییەکی تێدا ڕەوا و پەسەند نەکراوە. ئایندەیەک کە تێیدا ڕزگاری ژن مەرجێک بێت بۆ ڕزگاری هەمووان.
